الشيخ السبحاني
34
قرآن و معارف عقلى (تفسير سوره حديد) (فارسى)
آراى مفسران در تسبيح موجودات برخى از مفسران كه نتوانستند به حقيقت تسبيح تمام موجودات پى برند براى فرار از اشكالى كه در تسبيح همهء موجودات در ابتداى كار موجود است گفتهاند مراد از « ما » در « ما فى السموات » موجودات عاقل است كه دارندهء شعورند ؛ مانند انسان و فرشته كه خداوند را با كمال ادراك و شعور تقديس مىنمايند ؛ « 1 » در حالى كه بسيارى از مفسران اين نظريه را نپذيرفتهاند و گفتهاند : مقصود از « ما » اعم از عاقل و غيرعاقل ، مدرك و غيرمدرك است و ظاهر آيه با نظر آنها وفق مىدهد ؛ زيرا لفظ « ما » معمولًا در مطلق موجودات به كار مىرود ، به عكس « من » كه بيشتر در صاحبان عقل و شعور استعمال مىشود . اين دسته براى تسبيح ، معانى گوناگونى ذكر كردهاند ، ولى اكثر آنها با اين كه صحيح و پابرجاست ، ارتباطى به معناى تسبيح ندارد . اكنون به پارهاى از نظريات ديگر اشاره مىنماييم : نظريهء نخست : مقصود از تسبيح ، همان خضوع تكوينى هر موجودى در برابر فرمان و اراده الهى است و سراسر هستى در برابر اراده و مشيت خداوند خاضع بوده و در پذيرش وجود و پيروى از قوانينى كه خداوند براى آنها تعيين نموده است مطيع و تسليمند . بر اين نظريه با آياتى كه دربارهء تسليم بودن تمام موجودات جهان در برابر ارادهء نافذ حق وارد شده است ،
--> ( 1 ) . . اين پاسخ بر فرض صحت در برخى از آيات مىتواند صحيح باشد ، مانند آياتى كه در آنجا لفظ « ما » وارد شده است ، ولى در آياتى كه صريحاً ، از تسبيح مرغ وكوه و رعد سخن مىگويند صحيح نيست .